Νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ: Πού μπαίνουν «κόφτες» σε φωτοβολταϊκά και αιολικά
Νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ: Πού μπαίνουν «κόφτες» σε φωτοβολταϊκά και αιολικά
Νέους κανόνες για τη χωροθέτηση φωτοβολταϊκών, αιολικών πάρκων και σταθμών αποθήκευσης ενέργειας σε ολόκληρη την Ελλάδα φέρνει το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΕΧΠ-ΑΠΕ), το οποίο τέθηκε σε ισχύ από την Τετάρτη 19 Αυγούστου 2026.
Η σχετική Υπουργική Απόφαση υπογράφηκε από τον υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρο Παπασταύρου και τους υφυπουργούς Νίκο Τσάφο και Μαριλένα Σούκουλη.
Το νέο πλαίσιο καθορίζει αυστηρότερους κανόνες και συγκεκριμένες ζώνες αποκλεισμού για την ανάπτυξη νέων έργων ΑΠΕ, με βασικό στόχο να συνδυαστεί η ενεργειακή μετάβαση με την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος, της αγροτικής γης, της πολιτιστικής κληρονομιάς και των τοπικών κοινωνιών.
Το ΕΧΠ-ΑΠΕ εκπονείται παράλληλα με τα Ειδικά Χωροταξικά Πλαίσια για τον Τουρισμό και τη Βιομηχανία, δημιουργώντας ένα πιο ολοκληρωμένο μοντέλο χωρικού σχεδιασμού για τη χώρα.
Η τελική μορφή του πλαισίου διαμορφώθηκε μετά από δημόσια διαβούλευση, στην οποία συμμετείχαν θεσμικοί και κοινωνικοί φορείς, εκπρόσωποι της επιστημονικής και επιχειρηματικής κοινότητας και πολίτες. Παράλληλα, διατυπώθηκαν οι σχετικές γνώμες του Εθνικού Συμβουλίου Χωροταξίας και του Κεντρικού Συμβουλίου Χωροταξικών Θεμάτων και Αμφισβητήσεων (ΚΕΣΥΧΩΘΑ).
Νέοι περιορισμοί για τα φωτοβολταϊκά
Το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ θεσπίζει ενιαίους κανόνες για τη χωροθέτηση φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων σε όλη την Ελλάδα και αυστηροποιεί το καθεστώς προστασίας σε ευαίσθητες περιβαλλοντικά, πολιτιστικά και χωρικά περιοχές.
Νέοι φωτοβολταϊκοί σταθμοί δεν επιτρέπεται να εγκαθίστανται, μεταξύ άλλων:
- σε όλες τις προστατευόμενες περιοχές του δικτύου NATURA 2000,
- σε δάση και δασικές εκτάσεις,
- σε υγροτόπους Ραμσάρ και μικρούς νησιωτικούς υγροτόπους,
- σε εθνικούς δρυμούς, κηρυγμένα μνημεία της φύσης και αισθητικά δάση,
- σε Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους,
- σε περιοχές προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς,
- σε περιοχές με προστατευόμενες αναβαθμίδες,
- σε Περιοχές Άνευ Δρόμων,
- σε ακτές κολύμβησης.
«Κόφτης» 1,5% στα νέα φωτοβολταϊκά ανά Περιφερειακή Ενότητα
Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές αφορά την έκταση που μπορούν να καταλαμβάνουν οι νέες φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις.
Το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ θέτει ανώτατο ποσοστό κάλυψης 1,5% της συνολικής έκτασης κάθε Περιφερειακής Ενότητας από νέους φωτοβολταϊκούς σταθμούς.
Η συγκεκριμένη πρόβλεψη αποσκοπεί στον περιορισμό της υπερσυγκέντρωσης φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων και στην προστασία του τοπίου, της αγροτικής γης και της ισορροπίας μεταξύ των διαφορετικών χρήσεων γης.
Ποιες νέες περιοχές μπαίνουν σε καθεστώς αποκλεισμού
Μετά τη δημόσια διαβούλευση προστέθηκαν νέες κατηγορίες περιοχών στις οποίες δεν θα επιτρέπεται η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών.
Στις νέες περιοχές αποκλεισμού περιλαμβάνονται:
- ιστορικοί τόποι,
- αρχαία μνημεία, χαρακτηρισμένα ή αυτοδικαίως προστατευόμενα,
- χαρακτηρισμένα μνημεία μεταγενέστερα του 1830,
- περιοχές με πηγές υδροληψίας νερού ανθρώπινης κατανάλωσης.
Για τα πλωτά φωτοβολταϊκά προβλέπονται επιπλέον αποκλεισμοί σε:
- καταδυτικά πάρκα,
- νεότερα ναυάγια,
- περιοχές αγκυροβολίας,
- τεχνητά υποβρύχια αξιοθέατα.
Στον θαλάσσιο χώρο και στις λίμνες θα λαμβάνονται υπόψη τα αλιευτικά πεδία, ενώ θα πρέπει να τηρούνται οι απαραίτητες αποστάσεις ασφαλείας. Ειδικά για περιοχές που είναι ευάλωτες σε φυσικά φαινόμενα προβλέπονται επιπλέον μέτρα για την ασφαλή εγκατάσταση και λειτουργία των έργων.
Αιολικά πάρκα: Πού απαγορεύεται η εγκατάσταση
Αυστηρότεροι κανόνες προβλέπονται και για τη χωροθέτηση νέων αιολικών σταθμών, με συγκεκριμένες ζώνες αποκλεισμού για την προστασία του περιβάλλοντος, του τοπίου και των τοπικών κοινωνιών.
Δεν επιτρέπεται, μεταξύ άλλων, η εγκατάσταση αιολικών σταθμών:
- στην Αττική και τη Μητροπολιτική Περιοχή Θεσσαλονίκης,
- σε περιοχές με υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων,
- σε υγροτόπους Ραμσάρ και μικρούς νησιωτικούς υγροτόπους,
- σε Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους,
- στους πυρήνες εθνικών δρυμών,
- σε συγκεκριμένες ζώνες προστασίας της φύσης.
Επιπλέον περιορισμοί προβλέπονται:
- σε νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τ.χλμ., με συγκεκριμένες εξαιρέσεις για κρίσιμες ή κοινωφελείς υποδομές ή για λόγους ασφάλειας του συστήματος,
- σε εκτός σχεδίου περιοχές όπου προβλέπεται ανάπτυξη χρήσεων τουρισμού και αναψυχής,
- σε τμήματα ενεργών λατομικών, μεταλλευτικών και εξορυκτικών ζωνών,
- σε Περιοχές Άνευ Δρόμων,
- σε ακτές κολύμβησης.
Τι ισχύει για τα αιολικά στις NATURA 2000
Ιδιαίτερο καθεστώς προβλέπεται για τις Ζώνες Ειδικής Προστασίας του δικτύου NATURA 2000, οι οποίες αφορούν την προστασία της ορνιθοπανίδας.
Η εγκατάσταση αιολικών σταθμών στις συγκεκριμένες περιοχές επιτρέπεται μόνο κατ’ εξαίρεση και εφόσον:
- προβλέπεται ρητά στην εγκεκριμένη Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη, και
- το αιολικό δυναμικό υπερβαίνει τα 7,5 m/s.
Απαγόρευση νέων αιολικών στις κατηγορίες Α και Β του ΕΧΠ Τουρισμού
Μία ακόμη σημαντική αλλαγή που προέκυψε μετά τη δημόσια διαβούλευση είναι η απαγόρευση εγκατάστασης νέων αιολικών σταθμών στις περιοχές των κατηγοριών Α και Β του νέου ΕΧΠ Τουρισμού.
Παράλληλα, διευρύνονται οι περιοχές αποκλεισμού με την προσθήκη:
- ιστορικών τόπων,
- αρχαίων μνημείων, χαρακτηρισμένων ή αυτοδικαίως προστατευόμενων,
- χαρακτηρισμένων μνημείων μεταγενέστερων του 1830,
- περιοχών με πηγές υδροληψίας νερού ανθρώπινης κατανάλωσης,
- απάτητων παραλιών.
Ειδικοί κανόνες για τα αιολικά στα νησιά
Για τα αιολικά πάρκα στον νησιωτικό χώρο εισάγεται ειδική μελέτη τοπίου κατά τη διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης.
Η μελέτη θα εξετάζει το μέγεθος του αιολικού σταθμού, τον χαρακτήρα του τοπίου και τις επιπτώσεις στις θέες.
Στις ορεινές περιοχές των νησιών προβλέπεται αξιολόγηση κατά περίπτωση, με βάση τα ιδιαίτερα μορφολογικά, οικολογικά και τοπικά χαρακτηριστικά κάθε θέσης.
Το ανώτατο επιτρεπόμενο ποσοστό κάλυψης εδάφους από αιολικούς σταθμούς στον νησιωτικό χώρο παραμένει στο 4% της έκτασης ανά Δημοτική Ενότητα.
Εξαίρεση για περιοχές με χαμηλό αιολικό δυναμικό
Το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ δίνει τη δυνατότητα αξιοποίησης σημειακά υψηλού αιολικού δυναμικού ακόμη και σε περιοχές όπου ο μέσος όρος είναι χαμηλός.
Στις Δημοτικές Ενότητες όπου το μέσο αιολικό δυναμικό είναι μικρότερο από 4 m/s, μπορεί κατ’ εξαίρεση να επιτραπεί η εγκατάσταση αιολικών σταθμών, εφόσον στη συγκεκριμένη θέση τεκμηριώνεται αιολικό δυναμικό άνω των 7,5 m/s.
Για την εφαρμογή της συγκεκριμένης πρόβλεψης απαιτούνται:
- πιστοποιημένη μέτρηση του αιολικού δυναμικού, η οποία υποβάλλεται στη ΡΑΑΕΥ,
- οι αιολικοί σταθμοί να μην υπερβαίνουν το 1% της φέρουσας ικανότητας της Δημοτικής Ενότητας,
- να τηρούνται όλοι οι υπόλοιποι οριζόντιοι περιορισμοί του ΕΧΠ-ΑΠΕ, μεταξύ άλλων όσοι αφορούν το υψόμετρο, το μέγεθος των νησιών και τις υπόλοιπες κατηγορίες περιοχών αποκλεισμού.
Βιοαέριο, βιομεθάνιο, γεωθερμία και μικρά υδροηλεκτρικά
Το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ δεν περιορίζεται στα φωτοβολταϊκά και τα αιολικά.
Περιλαμβάνει επικαιροποιημένους κανόνες και κατευθύνσεις και για άλλες τεχνολογίες Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας, όπως:
- βιοαέριο,
- βιομεθάνιο,
- βιομάζα,
- γεωθερμία,
- μικρά υδροηλεκτρικά έργα.
Ο μακροπρόθεσμος ορίζοντας του νέου πλαισίου συνδέεται με την επίτευξη των ενεργειακών στόχων της χώρας έως το 2050.
Σταύρος Παπασταύρου: «Σχέδιο, κανόνες και σεβασμός στον χώρο και το περιβάλλον»
Ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου υπογράμμισε ότι η Ελλάδα διαθέτει σημαντικό πλεονέκτημα λόγω του ήλιου και του ανέμου, σημειώνοντας ωστόσο ότι η αξιοποίησή τους απαιτεί σχέδιο, κανόνες και σεβασμό στον χώρο και το περιβάλλον.
Σύμφωνα με τον υπουργό, το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ καθορίζει με σαφήνεια τόσο τις περιοχές όπου μπορούν να αναπτυχθούν έργα ΑΠΕ όσο και εκείνες που πρέπει να προστατευθούν.
Ο Σταύρος Παπασταύρου συνέδεσε την ανάπτυξη των ΑΠΕ με την προστασία του περιβάλλοντος και των τοπικών κοινωνιών, υποστηρίζοντας ότι στόχος είναι η παραγωγή περισσότερης ελληνικής ενέργειας από τον ήλιο και τον άνεμο, η ενίσχυση της ενεργειακής αυτονομίας και η εξασφάλιση πιο προσιτών τιμών για νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Παράλληλα, αναφέρθηκε στις εκτάσεις της Αττικής και της μητροπολιτικής περιοχής της Θεσσαλονίκης που επλήγησαν από πυρκαγιές, τονίζοντας ότι το νέο πλαίσιο αποκλείει την εγκατάσταση ΑΠΕ σε αυτές και, όπως ανέφερε, διαψεύδει οριστικά τους σχετικούς ισχυρισμούς.
Νίκος Τσάφος: Αυστηρότεροι κανόνες για την ενεργειακή μετάβαση
Ο υφυπουργός Νίκος Τσάφος χαρακτήρισε το νέο ΕΧΠ των ΑΠΕ σημαντικό ορόσημο για την ενεργειακή πολιτική της Ελλάδας.
Όπως σημείωσε, οι ΑΠΕ αποτελούν πλέον αναπόσπαστο μέρος του ενεργειακού συστήματος, ενώ η χώρα έχει μετατραπεί σε καθαρό εξαγωγέα ηλεκτρικής ενέργειας.
Ο Νίκος Τσάφος υπογράμμισε ότι το νέο πλαίσιο επιτρέπει τη συνέχιση της αξιοποίησης του ήλιου και του ανέμου, αλλά με αυστηρότερους κανόνες για την προστασία του περιβάλλοντος και την ενίσχυση της κοινωνικής συναίνεσης.
Τι αλλάζει στην πράξη με το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ
Το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας αλλάζει σημαντικά τους κανόνες για τη χωροθέτηση νέων έργων ΑΠΕ στην Ελλάδα.
Στα φωτοβολταϊκά, ο βασικός οριζόντιος περιορισμός είναι το ανώτατο όριο κάλυψης 1,5% ανά Περιφερειακή Ενότητα, ενώ αυξάνονται οι κατηγορίες προστατευόμενων περιοχών στις οποίες απαγορεύεται η εγκατάσταση.
Στα αιολικά πάρκα, προβλέπονται νέες ζώνες αποκλεισμού, αυστηρότεροι κανόνες για προστατευόμενες περιοχές και ειδικές ρυθμίσεις για τα νησιά, το τοπίο και τις περιοχές με χαμηλό μέσο αιολικό δυναμικό.
Το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ επιχειρεί έτσι να δημιουργήσει ένα σαφέστερο πλαίσιο για την ανάπτυξη των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας στην Ελλάδα, ώστε η ενεργειακή μετάβαση να προχωρήσει με κανόνες και παράλληλη προστασία του περιβάλλοντος, της αγροτικής δραστηριότητας, του τουρισμού και της πολιτιστικής κληρονομιάς.
