Πλασμαφαίρεση: Πώς λειτουργεί, σε ποιες παθήσεις χρησιμοποιείται και γιατί σε σπάνιες περιπτώσεις συνδέεται με καρδιακή ανακοπή

Η πλασμαφαίρεση αποτελεί μια εξειδικευμένη ιατρική μέθοδο καθαρισμού του αίματος, η οποία εφαρμόζεται όταν στο πλάσμα κυκλοφορούν βλαβερά αντισώματα, παθολογικές πρωτεΐνες ή άλλες ουσίες υπεύθυνες για την εμφάνιση νόσων. Επειδή κατά τη διαδικασία το αίμα αφαιρείται, επεξεργάζεται και στη συνέχεια επανεισάγεται στον οργανισμό, ενδέχεται να προκληθούν απότομες διακυμάνσεις στην αρτηριακή πίεση, στα επίπεδα ηλεκτρολυτών αλλά και στην ανοσολογική απόκριση του σώματος.

Σε ελάχιστες περιπτώσεις, αυτές οι μεταβολές μπορούν να οδηγήσουν σε καρδιακή ανακοπή.

Τι ακριβώς είναι η πλασμαφαίρεση

Με την πλασμαφαίρεση επιτυγχάνεται ο διαχωρισμός του πλάσματος —του υγρού συστατικού του αίματος— από τα έμμορφα στοιχεία του. Στη λεγόμενη θεραπευτική ανταλλαγή πλάσματος, το πλάσμα που αφαιρείται απομακρύνεται οριστικά και αντικαθίσταται συνήθως με αλβουμίνη, πλάσμα δότη ή άλλο κατάλληλο διάλυμα, προτού τα κύτταρα του αίματος επιστρέψουν στον ασθενή.

Η θεραπεία αυτή μειώνει ταχύτατα τη συγκέντρωση ουσιών όπως τα αυτοαντισώματα, τα ανοσοσυμπλέγματα και οι μη φυσιολογικές πρωτεΐνες. Ωστόσο, στις περισσότερες περιπτώσεις δεν αντιμετωπίζει την υποκείμενη αιτία της νόσου, γι’ αυτό και συχνά συνδυάζεται με πρόσθετες θεραπείες που στοχεύουν στον μηχανισμό παραγωγής αυτών των ουσιών.

Σε ποιες παθήσεις εφαρμόζεται συχνότερα η ανταλλαγή πλάσματος

Η θεραπευτική ανταλλαγή πλάσματος έχει καθιερωθεί κυρίως στην αντιμετώπιση αιματολογικών και νευρολογικών παθήσεων. Στις πιο συνηθισμένες ενδείξεις περιλαμβάνονται:

• θρομβωτική θρομβοπενική πορφύρα (TTP)
• σύνδρομο Guillain-Barré
• χρόνια φλεγμονώδης απομυελινωτική πολυριζονευροπάθεια
• οξεία σοβαρή μυασθένεια gravis

Η μέθοδος χρησιμοποιείται επιπλέον για την αντιμετώπιση της συμπτωματικής υπεργλοιότητας που προκαλείται από παθολογικές ανοσοσφαιρίνες, καθώς και σε επιλεγμένες αυτοάνοσες, νεφρικές και μεταμοσχευτικές παθήσεις.

Ο ρόλος της διαφοροποιείται ανάλογα με τη νόσο:

• Στην TTP αποτελεί επείγουσα και συχνά σωτήρια παρέμβαση
• Στο σύνδρομο Guillain-Barré και στη σοβαρή μυασθένεια gravis συμβάλλει στην ταχεία απομάκρυνση παθογόνων αντισωμάτων
• Σε ορισμένες περιπτώσεις, όπως κάποιες υποτροπές σκλήρυνσης κατά πλάκας, προτείνεται σε επιλεγμένους ασθενείς όταν οι θεραπείες πρώτης γραμμής δεν έχουν αποδώσει

Με ποιον τρόπο η πλασμαφαίρεση μπορεί να οδηγήσει σε καρδιακή ανακοπή

Η καρδιακή ανακοπή δεν αποτελεί αναμενόμενη συνέπεια της πλασμαφαίρεσης, αλλά σπάνια επιπλοκή. Όταν εμφανιστεί, ενδέχεται να εμπλέκονται διαφορετικοί μηχανισμοί.

Σοβαρή πτώση της αρτηριακής πίεσης

Οι μεταβολές στον όγκο του κυκλοφορούντος αίματος ή οι αντιδράσεις στα υγρά αναπλήρωσης μπορούν να προκαλέσουν απότομη πτώση της πίεσης. Αν η υπόταση γίνει αρκετά έντονη ώστε να διαταράξει την αιμάτωση της καρδιάς, μπορεί να ακολουθήσει καρδιαγγειακή κατάρρευση.

Υπασβεστιαιμία από κιτρικά

Το κιτρικό χρησιμοποιείται συχνά για την αποφυγή πήξης του αίματος στο εξωσωματικό κύκλωμα, δεσμεύοντας όμως το ιονισμένο ασβέστιο. Μια αισθητή πτώση του ασβεστίου μπορεί αρχικά να εκδηλωθεί με μυρμήγκιασμα ή μυϊκές κράμπες, ενώ σε πιο σοβαρό βαθμό μπορεί να επηρεάσει τη συσταλτικότητα της καρδιάς και να προκαλέσει επικίνδυνες αρρυθμίες.

Αλλεργικές και αναφυλακτοειδείς αντιδράσεις

Οι έντονες αλλεργικές αντιδράσεις στο πλάσμα ή σε άλλα χορηγούμενα υλικά μπορούν να προκαλέσουν υπόταση, αναπνευστική δυσχέρεια και καρδιαγγειακή κατάρρευση.

Αλληλεπίδραση με φαρμακευτική αγωγή

Τα άτομα που λαμβάνουν αναστολείς του μετατρεπτικού ενζύμου της αγγειοτενσίνης ενδέχεται να είναι πιο ευάλωτα κατά τη διάρκεια της διαδικασίας, με καταγεγραμμένα περιστατικά έξαψης, βραδυκαρδίας και έντονης υπότασης.

Σύμφωνα με δεδομένα ασφαλείας, αρρυθμία, ασυστολία και καρδιακή ανακοπή μπορούν να εμφανιστούν, ωστόσο τα σοβαρά καρδιαγγειακά επεισόδια παραμένουν ασυνήθιστα σε σχέση με ηπιότερες αντιδράσεις όπως η χαμηλή πίεση, το μυρμήγκιασμα, η ναυτία ή τα αλλεργικά συμπτώματα.

Πώς οι ιατρικές ομάδες περιορίζουν τον κίνδυνο

Πριν από τη θεραπεία, οι ασθενείς αξιολογούνται προσεκτικά, ενώ κατά τη διάρκεια της διαδικασίας παρακολουθούνται συνεχώς η αρτηριακή πίεση, ο σφυγμός και τα συμπτώματα.

Οι θεράποντες ιατροί έχουν τη δυνατότητα να ελέγχουν τα επίπεδα ηλεκτρολυτών, να τροποποιούν τη ροή ή το υγρό αντικατάστασης, να χορηγούν ασβέστιο όποτε κρίνεται απαραίτητο και να διακόπτουν άμεσα τη διαδικασία σε περίπτωση σοβαρής αντίδρασης. Εξίσου σημαντική είναι και η επανεξέταση της φαρμακευτικής αγωγής του ασθενούς, ιδίως όταν κάποια φάρμακα ενισχύουν τον κίνδυνο υποτασικών επεισοδίων.

Συχνές ερωτήσεις για την πλασμαφαίρεση

Είναι η πλασμαφαίρεση το ίδιο με την αιμοκάθαρση;

Όχι. Η αιμοκάθαρση αφαιρεί κυρίως τα απόβλητα και την περίσσεια υγρών όταν οι νεφροί δεν λειτουργούν επαρκώς, ενώ η ανταλλαγή πλάσματος στοχεύει στην απομάκρυνση συγκεκριμένων ουσιών του πλάσματος που σχετίζονται με ορισμένες παθήσεις.

Μπορεί η καρδιακή ανακοπή να εμφανιστεί χωρίς προειδοποιητικά σημάδια;

Η κλινική επιδείνωση μπορεί να εξελιχθεί γρήγορα, ωστόσο συχνά προηγούνται ενδείξεις όπως πτώση της πίεσης, δυσκολία στην αναπνοή, μυρμήγκιασμα, μυϊκοί σπασμοί και ανώμαλος καρδιακός ρυθμός. Για αυτόν ακριβώς τον λόγο, η στενή κλινική παρακολούθηση είναι απαραίτητη καθ’ όλη τη διάρκεια της θεραπείας.

Ποιοι ασθενείς χρειάζονται πιο στενή παρακολούθηση;

Μεγαλύτερη προσοχή απαιτείται για ασθενείς που είναι ιατρικά ασταθείς, πάσχουν από καρδιαγγειακά νοσήματα, εμφανίζουν προδιάθεση σε υπόταση, αναπτύσσουν διαταραχές ηλεκτρολυτών ή χρειάζονται χορήγηση πλάσματος δότη.

Πόση ώρα διαρκεί μια συνεδρία ανταλλαγής πλάσματος;

Κάθε συνεδρία διαρκεί συνήθως αρκετές ώρες, με τη διάρκεια να ποικίλλει ανάλογα με την τεχνική που εφαρμόζεται και την κλινική κατάσταση του ασθενούς.

Συμπέρασμα

Η πλασμαφαίρεση αποτελεί μια καλά τεκμηριωμένη θεραπευτική επιλογή για επιλεγμένες αιματολογικές, νευρολογικές και ανοσολογικές παθήσεις. Παρότι η καρδιακή ανακοπή είναι σπάνιο ενδεχόμενο, παράγοντες όπως η έντονη υπόταση, η υπασβεστιαιμία που σχετίζεται με τα κιτρικά, οι αρρυθμίες ή οι σοβαρές αντιδράσεις έγχυσης μπορούν σε ακραίες περιπτώσεις να οδηγήσουν σε καρδιαγγειακή κατάρρευση.

Η προσεκτική επιλογή των ασθενών και η αδιάλειπτη παρακολούθηση κατά τη διάρκεια της διαδικασίας παραμένουν καθοριστικοί παράγοντες για τη διασφάλιση της ασφάλειάς της.

Πηγές: clevelandclinic.org, nih.gov (1), onlinelibrary.wiley.com, nih.gov (2), nih.gov (3)